غلامحسين محرمى
31
تاريخ تشيع از آغاز تا پايان عصر غيبت صغرى ( فارسي )
7 . كتابهاى نسب از ميان كتابهاى نسب از همه بيشتر انساب الاشراف بلاذرى مورد استفاده قرار گرفته است كه در اينباره بهترين منبع است . از سوى ديگر مىتوان اين كتاب را از جمله كتابهاى تراجم احوال به شمار آورد . اگرچه از لحاظ علم نسب كتاب جمهرة انساب العرب جامعترين كتابهاست كه مختصر توضيحى نيز در معرفى برخى از افراد ارائه داده است . كتاب منتقلة الطالبيين مهاجرت سادات و ذريه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله را بررسى كرده است كه با استفاده از مطالب آن مىتوان سير تشيّع را در قرون نخستين هجرى ، در سرزمينهاى اسلامى بررسى كرد . 8 . كتابهاى حديث دسته ديگرى از منابع تاريخ تشيّع ، كتابهاى حديثى هستند . حديث در عرف اهل سنت ، قول ، فعل و تقرير پيامبر صلّى اللّه عليه و آله است ، اما شيعه ، امامان معصوم عليهم السّلام را نيز ملحق به پيامبر صلّى اللّه عليه و آله مىداند و قول ، فعل و تقرير آنان را هم حجت مىشمارد . كتابهاى حديثى اهل سنت چون : صحيح بخارى ( 194 - 256 ) ، المسند احمد بن حنبل ( 164 - 241 ) و المستدرك على الصحيحين حاكم نيشابورى ( ف 450 ه ) منابع خوبى براى بررسى تشيّع در ميان صحابه و حقانيت امير المؤمنين است كه اساس تشيّع ، مىباشند . كتابهاى حديثى شيعه ، چون كتب اربعه : الكافى كلينى ( ف 329 ه ) ، من لا يحضره الفقيه صدوق ( ف 381 ه ) ، تهذيب الاحكام و الاستبصار شيخ طوسى ( ف 360 ه ) و كتابهاى ديگر چون الامالى ، غرر الفوائد و درر القلائد سيد مرتضى ( 355 - 436 ) ، الاحتجاج طبرسى ( سده 6 ) و دايرة المعارف بزرگ حديثى شيعه ، بحار الانوار مجلسى ( ف 1111 ه ) افزون بر اينكه امتياز كتابهاى اهل سنت را دارند ، مىتوان با استفاده از احاديث امامان معصوم عليهم السّلام به پراكندگى شيعيان ، زيستگاههاى آنان ، روابط اجتماعى و نحوهء ارتباط شان با امامان معصوم عليهم السّلام پى برد . 9 . كتابهاى ملل و نحل يكى از مهمترين منابع و مآخذ در اين مورد ، كتاب الملل و النحل شهرستانى ( 479 -